بلكه بر مكلف نظر كردن و انديشيدن در هر چه را كه تفكر در آن واجب است و جز با نظر و كشف آن را نمىتوان فهميد ضرورى مىدانم . پس اگر فرض شود فطرت نخستين بنده اى از بندگان خداى جل جلاله چنين آفريده نشده باشد كه بطور كلى از اثر پى به مؤثر برد و نداند كه اثر دلالت به مؤثر مىكند و خداى جل جلاله پس از بلوغ و كمال عقل آن بنده او را به معرفت خود بيدار نسازد و به هيچ يك از معارفى كه از آغاز فضل الهى و رحمت او بر او واجب است او را توجه ندهد ، همانا كه بر چنين بنده اى واجب است كه به تكاليف خود و راه يافتن به معرفت خداى تعالى از طريقى كه تحقيق در آن توان كرد دست زند و از هر در و از هر راه از راههاى توفيق راه وصول يابد . و آنگاه كه به پايانى رسيد كه به وجود آفريدگار خود پى برد ، در اين حال نيز زنهار كه چنين ناظرى از اعتماد به مراحم و مكارم پروردگار خويش و از جود و كرم او صفحه ضمير بپردازد ، چه ، اگر مشيت تواناى بالذات بر اين باشد ، به قدرت قاهر و آشكار خود براى او گشايشى مقدّر مىفرمايد و بنده ، ناظر قادرى است كه قدرت او بر غير تعلق مىگيرد . خود نتواند گشايشى حاصل كند مگر به اندازه توانايى ناچيز خويش ، و بالجمله امر مسلم آنست كه فتوح الهى از نظر پيوستگى نيرومندتر است و از نظر كمال مداومتر ، نورش تمامتر و سرورش عامتر و آگاهيش برنهانها روشنتر و بنياد نهادن افكارش استوارتر .